Sterrenplezier.be

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Io en Europa  

 

28 en 29 oktober 2011

 

 


Big brother is watching us, ook al lijkt niemand zich daar ook maar iets van aan te trekken. Natuurlijk, er zijn altijd wel enkelingen te vinden die zich afvragen waarom hij zo helder is, maar voor het gros van de zeven miljard mensen is de grootste planeet van ons zonnestelsel gewoon een ster uit de duizend.

 

Voor alle duidelijkheid: ze vergissen zich, al kan ik hen weinig ten laste leggen, want met het blote oog lijkt Jupiter verdomd veel op een gewone ster, zeg nu zelf. Slechts de helderheid verraadt hem.

Toch kan ik de neiging niet onderdrukken om het gros van de zeven miljard mensen als loemperiken te bestempelen (de zuigelingen niet meegerekend), want als je even de tijd neemt om naar die heldere ster te loeren, weet je gewoon dat het niet zomaar een ster is.

Het is ook vrij ontnuchterend om te beseffen dat het gros van die zeven miljard mensen niet eens weet hoe Jupiter zich door een 10 inch dobson laat zien. De arme zielen.

 

Vrijdagavond, 28/10/2011

 

Gelukkig is het vandaag een wonderbaarlijke dag. De herfstbladeren tooien zich in hun mooiste kleuren onder de glimlach van een azuurblauwe hemel, die slechts bevolkt wordt door een verdwaald wolkje. De temperatuur is opvallend zacht voor de tijd van het jaar.

Bij het vallen van de avond lijken de condities echter te veranderen, de wolken stapelen zich op. Ik laad al mijn astrospullen netjes in de auto, de tubus van de dobson vastgeriemd op de achterbank, start de motor en zet hem in vitesse.Twee seconden later ontvang ik een onrustwekkende sms van Luk, met de volgende tekst: ‘Het is niks, wij rijden terug naar huis.’

De ontgoocheling valt als een baksteen naar mijn ballen, al blijkt de timing wel cruciaal te zijn, want als die sms een minuut eerder was toegekomen zou ik de auto weer netjes uitgeladen hebben, zij het met veel tegenzin. Nu nodigt de auto me uit om naar de waarneemplek te rijden, ook al is de hemel praktisch volledig dichtgetrokken.

Stef en Luk zijn alsnog op me blijven wachten, waarop we al tetterend naar een volstrekt bewolkte hemel kijken, stiekem hopend op beterschap, tegen beter weten in. Tot een wonder zich voltrekt: die heldere piept plots door het wolkendek heen. Een adrenalinestoot giert door mijn lichaam.

 

Twee minuten later

 

Drie sterrenkijkers staan netjes naast elkaar en gapen naar de grootste planeet van ons zonnestelsel. Jupiter is op dit moment een waar festijn. De zuidelijke equatoriale gordel is weer een vertrouwd gezicht en wordt geteisterd door meerdere stormen. Op dit moment zou de maan Europa ook voor Jupiter moeten hangen, en omdat Jupiter in oppositie staat zou Europa zelfs een deel van zijn eigen schaduw bedekken. Een vrij uniek schouwspel naar ik heb vernomen.

Nu, om eerlijk te zijn heb ik nog nooit een schaduwovergang met mijn eigen ogen bewonderd. Ik heb er dus geen idee van wat mij te wachten staat.

Met het 25mm plösseltje pronkt Jupiter al netjes in het oculair. Slechts drie Galileïsche manen staren me aan, de vierde moet dus voor Jupiter hangen. De twee equatoriale banden tonen zich zonder schroom, doch om van enig detail te kunnen genieten is hoger vergroten noodzakelijk. Ik laat de XW10 aan het woord en kijk nogmaals door het oculair, en ditmaal is het meteen raak.

Twee stormen teisteren de noordelijke wolkenband en razen aan een moordend tempo naar elkaar. Vlak boven de zuidelijke wolkenband valt mij onmiddellijk een zwart stipje op: de schaduw van Europa!

Maar waar is Europa zelf? Zijn schaduw laat zich wel zien, doch Europa lijkt verstopt te zitten in het kleurenpalet van Jupiter. Ook Stef en Luk krijgen hem niet gevonden, en de seeing wil deze avond niet meewerken, ik kan de planeet slechts tot 120 maal vergroten, iets te weinig naar mijn goesting.

Geconcentreerd turen is noodzakelijk. Terwijl het ooglapje mijn linkeroog bedekt geniet ik van de planeet en merk ik dat de twee stormen steeds dichter naar elkaar toestromen, alsof ze de ogen van Jupiter voorstellen en de planeet steeds scheler begint te kijken. De schaduw van Europa begint zich nu langzaam naar de rand te verplaatsen. Het totaalplaatje brengt mij in extase.

 ‘Kan het zijn dat ik Europa vlak tegen zijn schaduw zie staan?’

Het is Luk die deze vraag stelt, kijkend door zijn 8 inch dobson. Gulzig trek ik mezelf in het oculair, loerend naar de schaduw van Europa, en verrek!! Jawel, daar staat Europa plots, een waanzinnig mooi bolletje dat tegen zijn eigen schaduw kleeft. Waarom heb ik die niet eerder gevonden? Zo waanzinnig mooi!

Naarmate Europa de rand nadert wordt hij steeds duidelijker zichtbaar en stijgt de spanning. Het schaduwspel verandert en lijkt samen met het oppervlak van Jupiter weg te draaien. Europa lijkt nu netjes voor zijn schaduw te hangen en vecht zich een weg naar buiten toe. Wonderlijk mooi, waarbij Europa als een bubbeltje tegen het dikke lijf van Jupiter gaat hangen, en de maan zich uiteindelijk volledig kan lostrekken van de planeet. Magisch, ik heb er geen woorden voor. Zo schoon om te zien. Wat een avond!

 

Zaterdagavond, 29/10/2011

 

Een avond later wordt de hemel alweer geteisterd door hardnekkige bewolking, waardoor ik ongeduldig als een duivenmelker in de tuin slenter. Tot het iets na middernacht is, en die heldere mij nogmaals de hand schudt. De reden waarom ik hem voor een tweede maal bezoek, is omdat de maan Io nu voor de planeet moet hangen. Io zou zijn schaduw zelfs nog meer bedekken dan Europa.

En ik heb geluk, want de seeing is nu beduidend beter. Ik kan met momenten zelfs tot 480 maal vergroten, al besluit ik om toch iets kleiner te vergroten, 240 maal, waardoor het beeld beduidend scherper is en ik ook wat minder last heb van floaters.

Vanaf 240 maal is de schaduw trouwens niet meer als een stipje te zien maar als een volwaardig bolletje. Io plakt er mooi tegen aan en loopt wat op zijn schaduw vooruit. Zowel Io als zijn schaduw bevinden zich vlak voor de zuidelijke equatoriale gordel.

In de noordelijke equatoriale gordel woedt er een storm die een nek-aan-nekrace strijdt met Io. Even later komt de grote rode vlek tevoorschijn, die onmiddellijk in achtervolging gaat op Io, waardoor ik getuige ben van een beeldschoon plaatje.

Ondertussen dreigt het wolkendek hier op aarde om Jupiter weg te gommen, ik moet bijzonder veel geduld oefenen om enkele seconden van een mooi beeld te kunnen genieten. Even lijkt de hemel zelfs voorgoed dicht te trekken. Ik wil alles terug opruimen, maar iets zegt me om toch nog even af te wachten.

Terecht, want de lage bewolking maakt uiteindelijk weer plaats voor hoge sluierbewolking, waar Jupiter zich koppig doorwringt. Het mooiste moment staat nu op het punt om door te breken: het moment dat Io de rand nadert.

Het is een moment waarvoor ik twee uur heb moeten wachten, loerend in het oculair. Ja, tijd vliegt als je je amuseert. En dan gebeurt het weer, Io nadert de rand en lijkt zijn schaduw langzaam op te slokken. De kwijl loopt als gesmolten kaas uit mijn bakkes. De schaduw verdwijnt langzaam tot hij volledig achter Io verdwijnt, die met glans de finish bereikt. De storm op de noordelijke wolkenband heeft het pleit duidelijk verloren.

Net zoals Europa blijft Io nog even als een fascinerend bolletje tegen de planeet hangen. Het moment dat er een kleine opening zichtbaar wordt geeft mij ook nu weer kriebels van plezier. Moest ik een snor hebben, ik zweer het, hij zou er pardoes afvallen.

En eigenlijk geniet ik als deepskyliefhebber veel te weinig van ons zonnestelsel. Een zonnestelsel dat we gerust ‘thuis’ mogen noemen, en waar taferelen te vinden zijn die ik mijn stoutste dromen niet voor mogelijk hield.  Loemperik die ik ben.

 

Check de maanstanden

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

 

 

 

 

 

 

 

Orion XT10